Czyste Powietrze 2026. Od początku programu wydano prawie 20 mld złotych, na liście operatorów jest już ponad 1400 gmin

Zmiany w "Czyste Powietrze" mają być wdrażane etapami przez cały 2026 rok

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej realizujący program Czyste Powietrze przedstawił do konsultacji społecznych pakiet proponowanych zmian, które mają wzmocnić skuteczność programu i zwiększyć liczbę beneficjentów, którzy będą mogli z niego realnie skorzystać.

Wśród kluczowych propozycji zgłaszanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz uczestników programu znalazły się m.in:

1. wprowadzenie odstępstw od wymogu 3‑letniej własności budynku, co ma pozwolić większej grupie osób ubiegać się o dofinansowanie,
2. dopuszczenie termomodernizacji o mniejszym zakresie przy jednoczesnej wymianie źródła ciepła,
3. dofinansowanie audytów energetycznych przed złożeniem wniosku, bez konieczności angażowania środków własnych przez potencjalnych wnioskodawców.

Proponowane zmiany, które mają na celu rozszerzenie dostępności programu, usprawnienie procesu wnioskowania o dofinansowanie i realizacji inwestycji, poprawę bezpieczeństwa beneficjentów w zakresie współpracy z wykonawcami oraz podniesienie standardów środowiskowych i jakości finansowanych urządzeń grzewczych mają być wdrażane etapami w 2026 roku.

Tymczasem przypominamy podstawowe zasady ubiegania się o dofinansowanie w programie Czyste Powietrze.

Kto może skorzystać z dofinansowania w ramach programu Czyste Powietrze?

Nowa odsłona programu skierowana jest do osób fizycznych, które są właścicielami lub współwłaścicielami domu jednorodzinnego lub wydzielonego w nim lokalu mieszkalnego z wyodrębnioną księgą wieczystą. Minimalny okres tej własności musi wynosić 3 lata przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Wymóg ten nie dotyczy sytuacji spadkowych.

Na jeden budynek lub lokal mieszkalny można dostać jedno dofinansowanie, a beneficjentem można być tylko raz. Ważne: beneficjent w związku małżeńskim nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego.

Do dofinansowania kwalifikują się inwestycje tylko w tych budynkach, które uzyskały pozwolenie na budowę do 31 grudnia 2020 roku (dopuszcza się pozostawienie kominków wykorzystywanych na cele rekreacyjne, ale pod warunkiem, że spełniają wymagania ekoprojektu oraz docelowe wymogi uchwał antysmogowych obowiązujących na danym terenie oraz nie są głównym źródłem ogrzewania).

Na co można dostać pieniądze? Kiedy możemy stracić dotację?

Trzy główne obszary wsparcia dotyczą termomodernizacji, wymiany źródeł ciepła i fotowoltaiki.

Pieniądze można otrzymać na poprawę efektywności energetycznej domu poprzez:

1. wymianę pieca ("kopciucha") na nowe efektywne i ekologiczne źródło ciepła,
2. modernizację lub wykonanie instalacji grzewczej,
3. ocieplenie budynku,
4. wymianę okien i drzwi,
5. zakup rekuperacji, czyli wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła,
6. ocenę stanu energetycznego domu i wskazanie najlepszego rozwiązania (obowiązkowe w nowym programie: audyt i dokument podsumowujący audyt energetyczny oraz świadectwo charakterystyki energetycznej).

Co ważne, koszty w programie Czyste Powietrze powinny być ponoszone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, postanowieniami umowy dotacji, wymogami tego programu, w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów i optymalnego doboru metod oraz środków służących osiągnięciu założonych celów.

Przed zakupem materiałów budowlanych, takich jak np. okna, drzwi czy systemy grzewcze, a także usług, należy sprawdzić, czy ich ceny nie są zawyżone w odniesieniu do cen i stawek rynkowych.

Warto przypomnieć, że podatek od towarów i usług (VAT) nie jest kosztem kwalifikowanym, zatem jego koszt zawsze będzie ponosił beneficjent.

Zawyżone koszty mogą zostać uznane za nieuzasadnione, co może skutkować utratą dotacji lub konsekwencjami prawnymi.

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) ma prawo i obowiązek kontrolować wydatki, analizować faktury i domagać się uzasadnienia poniesionych kosztów. W przypadku podejrzenia nieprawidłowości, sprawa może zostać zgłoszona do odpowiednich organów.

Jakie są progi dofinansowania w obecnej edycji programu Czyste Powietrze?

Program zakłada trzy poziomy dofinansowania, ustalone według progów dochodowych w gospodarstwie domowym, które zostały podwyższone:

1. Poziom podstawowy - do 40% kosztów kwalifikowanych netto - przeznaczony dla tych, których roczny dochód nie przekracza 135 000 zł.
2. Poziom podwyższony - do 70% kosztów kwalifikowanych netto - przy miesięcznym dochodzie do 2 250 zł na osobę w gospodarstwach wieloosobowych lub do 3 150 zł na osobę  w gospodarstwach jednoosobowych (roczny przychód z tytułu prowadzenia przez wnioskodawcę lub małżonka wnioskodawcy pozarolniczej działalności gospodarczej może wynosić maksymalnie czterdziestokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę).
3. Poziom najwyższy - 100% kosztów kwalifikowanych netto - przy miesięcznym dochodzie do 1 300 zł na osobę w gospodarstwach wieloosobowych lub do 1 800 zł na osobę w gospodarstwie jednoosobowym oraz:

• dla tych, którzy mają ustalone prawo do jednej z czterech form zasiłku określonych w programie: zasiłku stałego, okresowego, rodzinnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego
• roczny przychód z tytułu prowadzenia przez wnioskodawcę lub małżonka wnioskodawcy działalności gospodarczej może wynosić maksymalnie dwunastokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Dodatkowo dofinansowanie w najwyższym progu przewidziano tylko dla rodzin ubogich energetycznie, czyli dla właścicieli budynków lub lokali, w których zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania wynosi powyżej 140 kWh/m2 rocznie.

Jak dostać dotację? Kto i kiedy może otrzymać zaliczkę?

Dotacja jest wypłacana przez WFOŚiGW w całości lub w maksymalnie trzech częściach. Po zakończeniu inwestycji i uzyskaniu świadectwa charakterystyki energetycznej, beneficjent składa wniosek o wypłatę dotacji (w całości lub ostatniej transzy).

Możliwe jest prefinansowanie (zaliczka) do 35% kosztów, które można otrzymać w przypadku najwyższego i podwyższonego poziomu dofinansowania.

W takim przypadku, beneficjent przedkłada umowy z wykonawcami na realizację inwestycji, a zaliczka jest wypłacana na konto wykonawcy. Przy tej formie jest obowiązkowe wsparcie operatora.

Potwierdzony standard energetyczny domu - co to jest? Czy można dostać dofinansowanie na audyt i świadectwo?

W ramach obecnej edycji programu Czyste Powietrze wprowadzono ponadto wymóg obowiązkowego potwierdzenia standardu energetycznego budynku – zarówno przed przeprowadzeniem inwestycji, jak i po.

Mają do tego posłużyć:

1. przed realizacją przedsięwzięcia – audyt energetyczny wraz z dokumentem podsumowującym audyt energetyczny (określą, jaki jest stan energetyczny budynku i jakie prace należy wykonać, żeby zmniejszyć zapotrzebowanie na energię do ogrzewania),
2. po realizacji przedsięwzięcia – świadectwo charakterystyki energetycznej (potwierdzi zmniejszenie zapotrzebowania na energię do ogrzewania).

Oba te dokumenty muszą być podpisane przez osobę wpisaną do rejestru osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej - wykaz osób posiadających uprawnienia Ministerstwa Rozwoju i Technologii - TUTAJ.

Potwierdzenie standardu energetycznego budynku powinno być poprzedzone wizytą w domu.

Na audyt i świadectwo można również pozyskać dotację z programu Czyste Powietrze – łącznie do 1 600 zł.

Operator - komu i w czym może pomóc? Kto może nim zostać?

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przedłużył termin naboru na gminnych operatorów w programie Czyste Powietrze do dnia 31 grudnia 2026 r.

Przypomnijmy: w ramach reformy wprowadzono ogólnopolski system operatorów, którzy mają zapewniać bezpłatną pomoc beneficjentowi na każdym etapie udziału w programie: od podjęcia decyzji o dofinansowaniu, przez realizację przedsięwzięcia aż do jego zakończenia i rozliczenia.

Jest to ważne dla beneficjentów korzystających z najwyższego poziomu dofinansowania (100% kosztów kwalifikowanych), który jest dostępny tylko przy wsparciu operatora. Podobna sytuacja dotyczy dotacji z prefinansowaniem - w przypadku poziomu podwyższonego (70% kosztów kwalifikowanych) jest to opcja do wyboru.

Operatorem programu Czyste Powietrze może zostać każda gmina w Polsce – zarówno ta, która wcześniej prowadziła PKI - punkt konsultacyjno-informacyjny, jak i nowa w programie.

Za realizację zadań operatora gmina otrzymuje ryczałt w łącznej wysokości 1700 zł za jednego beneficjenta: 500 zł po podpisaniu umowy o dofinansowanie oraz 1200 zł po końcowym rozliczeniu inwestycji.

Zadania mogą być realizowane samodzielnie lub we współpracy z inną gminą. Dodatkowo możliwe jest zlecenie zadań zewnętrznemu wykonawcy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Gminy, które nie zdecydują się na rolę operatora, mogą nadal prowadzić PKI, natomiast beneficjentów z terenów bez operatora obsługuje bezpośrednio WFOŚiGW.

Obecnie na liście operatorów programu Czyste Powietrze jest ponad 1400 gmin.

Co to jest lista zielonych materiałów i urządzeń tzw. lista ZUM?

Beneficjenci programu Czyste Powietrze mogą skorzystać z listy ZUM, która pomaga w wyborze urządzeń i materiałów kwalifikujących się do dofinansowania.

Lista ZUM jest obowiązkowa w przypadku wyboru:

1. pomp ciepła,
2. kotłów zgazowujących drewno,
3. kotłów na pellet

Zaktualizowana lista ZUM - TUTAJ.

Co zrobić, by skorzystać z dotacji?

Zapoznać się z programem Czyste Powietrze:

1. na stronie: czystepowietrze.gov.pl
2. przez infolinię: 22 340 40 80, pon.-pt., 8.00–16.00 (ogólne informacje na temat programu),
3. we właściwym Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
4. w punkcie konsultacyjno‐informacyjnym w gminie
5. u operatora.